Zorgplicht

 

 

Wat houdt de zorgplicht in?

Schoolbesturen krijgen een zorgplicht om voor alle leerlingen die worden aangemeld, of staan ingeschreven, een zo passend mogelijk onderwijsaanbod te doen. De verplichting ligt bij het schoolbestuur van de school waar het kind is aangemeld. In de Wet passend onderwijs wordt een aanmeldingsprocedure geïntroduceerd. Nieuw hierin is dat een leerling voortaan schriftelijk aangemeld moet worden. Belangrijk hierbij is het besef dat bij aanmelding door ouders de zorgplicht ingaat. De school die een schriftelijke aanmelding ontvangt, moet een zo passend mogelijk aanbod doen. Dat moet een plek op een school zijn waar de leerling ook daadwerkelijk geplaatst kan worden.

Let op: Een school mag ouders, die informatie over plaatsing hebben opgevraagd maar hun kind nog niet schriftelijk hebben aangemeld, niet al bij voorbaat afwijzen. Dan worden ouders weggestuurd en ontwijkt de school de zorgplicht. Daarmee overtreedt de school de wet.

Als een leerling op meerdere scholen is aangemeld, wordt aan de ouders gevraagd welke school hun voorkeur heeft. Deze voorkeurschool krijgt zorgplicht.

Binnen de school of op een andere school?

Ouders melden hun kind aan bij de school van hun voorkeur. De school moet vervolgens een zo passend mogelijk aanbod doen op de eigen, een andere reguliere of een speciale school. Na aanmelding heeft de school 6 weken de tijd om te beslissen over de toelating van de leerling. Deze periode kan eenmaal met 4 weken worden verlengd. De school onderzoekt eerst of ze de leerling zelf de extra onderwijsondersteuning kan bieden, eventueel met extra ondersteuning vanuit het (voortgezet) speciaal onderwijs of van het samenwerkingsverband.

Soms heeft de school meer informatie nodig om dit goed te beoordelen. Scholen kunnen daarvoor om extra informatie vragen bij de ouders. Kan de school zelf geen passende onderwijsplek bieden, dan moeten zij een passende plek op een andere reguliere of speciale school regelen. Dat gebeurt in overleg met de ouders.

Verwijdering

De zorgplicht houdt ook in dat een school een leerling pas mag verwijderen als een andere school bereid is gevonden die leerling toe te laten. Zo wordt voorkomen dat een leerling tussen wal en schip valt.

U vindt hier een themabrief van de commissie Onderwijsgeschillen over verwijdering van leerlingen (maart 2016).

Moet de school van aanmelding elke leerling aannemen?

Nee. De school waar een leerling wordt aangemeld hoeft niet alle leerlingen op de eigen school te plaatsen. Wel moet de school altijd eerst onderzoeken of zij de leerling een passend onderwijsprogramma kan bieden.

Als blijkt dat plaatsing een onevenredige belasting is voor de school, moet de school (het bestuur) een andere school vinden die een passend onderwijsaanbod kan bieden en waar het kind ook kan worden geplaatst. Als een leerling niet voldoet aan de toelatingseisen van de school (bijv. een leerling met een VMBO-advies die wordt aangemeld op een school die alleen VWO biedt), dan mag de school deze leerling weigeren. De verantwoordelijkheid om een passende plek te vinden op een andere school is geregeld in de Wet Passend onderwijs.

Mag een school een leerling weigeren omdat de school vol is?

Een school heeft geen plaatsingsplicht als de school vol is. Maar, een school moet altijd een consequent en transparant toelatingsbeleid voeren.

  • Transparant toelatingsbeleid

De school moet in de schoolgids en/of op de website van de school een toelichting geven over het beleid. Wanneer er te veel aanmeldingen zijn, moet de school op een transparante wijze handelen. Als de school vol is, moet het voor ouders duidelijk zijn hoeveel plaatsruimte er op de school is en hoeveel aanmeldingen er zijn. Ook moet voor ouders altijd transparant zijn dat de aanmelding van hun kind op gelijke wijze is behandeld als alle andere aanmeldingen. De school kan bijvoorbeeld loting toepassen of de eerste aanmeldingen plaatsen en daarna werken met een wachtlijst. Als een school een wacht lijst heeft dient dit tijdig aan de ouder moeten melden. De school mag ook voorrangsregels toepassen zoals broertjes-zusjes-regelingen of voor bepaalde postcodegebieden.

  • Niet toegestaan beleid

Beleid dat leerlingen met extra ondersteuningsbehoefte benadeelt ten opzichte van overige leerlingen, is niet toegestaan. Ook niet toegestaan is bijvoorbeeld beleid dat een maximum stelt aan de toelating van het aantal leerlingen dat extra ondersteuning nodig heeft, of beleid dat erop is gericht om voorrang te geven aan leerlingen zonder extra ondersteuningsbehoefte.

Als een school vol zit en ouders melden hun kind (schriftelijk) aan, dan heeft het schoolbestuur geen zorgplicht in het kader van passend onderwijs voor deze leerling. Ook niet als het schoolbestuur de leerling op een wachtlijst plaatst. Echter, het mag nooit zo zijn dat een samenwerkingsverband geen passende plaats biedt aan een leerling met extra ondersteuningsbehoefte. Er is dan namelijk geen sprake van een dekkend aanbod. Als een school de leerling niet kan plaatsen zoekt de school zelf actief naar een andere school waarbij uiteraard de ouders worden betrokken en ook rekening gehouden wordt met een eventuele ondersteuningsbehoefte van de betrokken leerling.

Wanneer gaat de zorgplicht in als een school een lotingsprocedure heeft?

Scholen mogen met een lotingsprocedure werken. De school moet de procedure wel vooraf communiceren en consistent en transparant uitvoeren en duidelijk maken dat alle leerlingen evenveel kans hebben om te worden toegelaten.

Het is dus niet toegestaan om onderscheid te maken tussen leerlingen met een ondersteuningsbehoefte die verder gaat dan de basisondersteuning en leerlingen voor wie dat niet geldt.

Die loting vindt plaats voordat de zorgplicht ingaat. Pas na de loting wordt gekeken of er leerlingen zijn ingeloot die extra ondersteuning nodig hebben. Voor deze leerlingen geldt dan vervolgens de zorgplicht. Als een leerling wordt uitgeloot, geldt formeel de zorgplicht niet. Als een school de leerling niet kan plaatsen zoekt de school zelf actief naar een andere school waarbij uiteraard de ouders worden betrokken en ook rekening gehouden wordt met een eventuele ondersteuningsbehoefte van de betrokken leerling.

Heeft een school ook zorgplicht als ouders hun kind aanmelden terwijl de leerling al is ingeschreven op een andere school?

Ja. Als ouders hun kind (schriftelijk) aanmelden bij een school, moet die school bekijken of ze de leerling een passend onderwijs- en ondersteuningsaanbod kan bieden. Ook als de leerling al op een andere school onderwijs volgt. Dit komt bijvoorbeeld voor als ouders ontevreden zijn over het passend aanbod van de school waar hun kind al is ingeschreven.

Verhuizing

Bij verhuizingen gelden dezelfde regels als bij plaatsing. Ouders melden hun kind aan op de school van hun voorkeur. Deze school bekijkt of ze het kind een passende plek kan bieden. Kan de school het kind geen passende plek bieden, dan biedt ze binnen 6 weken een plek aan op een andere school waar het kind wel geplaatst kan worden. De school mag deze termijn 1 keer met maximaal 4 weken verlengen. Het kind blijft ingeschreven op de school totdat een andere school bereid is hem of haar in te schrijven. Scholen moeten ouders adviseren om hun kind minimaal 10 weken van tevoren in te schrijven op de nieuwe school, zodat het direct na de verhuizing kan instromen.

Een leerling die extra ondersteuning krijgt in het regulier onderwijs gaat verhuizen. Hij meldt zich aan bij een school in een ander swv. Mag die school de leerling weigeren?

De school waar de leerling wordt aangemeld heeft de zorgplicht. Dat betekent dat de school verantwoordelijk is voor het bieden van een passende plek voor de leerling. De school beoordeelt eerst of zij de leerling zelf de benodigde ondersteuning kan bieden. Als dat niet het geval is, gaan ouders en school in gesprek over een plek op een andere school die de leerling wel een passend aanbod kan bieden.

In hoeverre hebben scholen voor speciaal onderwijs (cluster 3 en 4) zorgplicht; zijn deze scholen, net als reguliere scholen, verplicht een leerling te plaatsen als er geen toelatingsverklaring is?

Scholen voor speciaal onderwijs hebben een zorgplicht voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. Scholen voor speciaal onderwijs moeten dus of zelf zorgen voor een passende plek of anders zorgdragen voor een passend aanbod elders. Voor plaatsing in het speciaal onderwijs is een tlv nodig.

Indien geen tlv wordt afgegeven, kan de leerling niet naar het speciaal onderwijs, maar moet voor een passend aanbod in het regulier onderwijs worden gezorgd.

Uitzondering hierop vormt de situatie dat een kind nog niet is ingeschreven op een andere school en er binnen 10 weken nog geen besluit is genomen over de toelating. Het kind moet dan worden ingeschreven op de school van aanmelding, tot het moment dat er wel een besluit is genomen.

Kan een leerling van 18 jaar worden uitgeschreven uit het vso?

Ja, als de school en de ouders van mening zijn dat de leerling toe is aan de volgende stap, dan kan een leerling worden uitgeschreven uit het vso. Leerlingen kunnen tot hun twintigste ingeschreven blijven in het voortgezet speciaal onderwijs. Dat staat in de Wet op expertisecentra (WEC). Dit is echter geen absolute leeftijd. De overstap van een leerling naar vervolgonderwijs, arbeid of dagbesteding, is afhankelijk van de ontwikkeling van een leerling. In het ontwikkelingsperspectief (opp), legt de school onder meer het uitstroomprofiel en de doelen van het onderwijs vast. Ook wordt hierin beschreven wanneer de overstap zal plaatsvinden en hoe de voorbereiding daarop wordt vormgegeven. Over het opp wordt met de ouders op overeenstemming gericht overleg gevoerd.

Geldt de zorgplicht ook nadat residentiele plaatsing van een leerling eindigt?

Residentiële leerlingen die teruggeplaatst kunnen worden in het regulier onderwijs, komen in principe terug op de school waar ze voorafgaand aan de residentiële plaatsing stonden ingeschreven. Uiteraard gaat dat in goed overleg met de school en wordt voorafgaand aan de terugplaatsing bekeken of deze school ook de beste mogelijkheid is. Daarbij kan de PCL om advies gevraagd worden m.b.t. de ondersteuningsbehoefte van deze leerling.

Als de oorspronkelijke school de leerling niet terug kan nemen, wordt een andere school gezocht waarbij de PCL een bindend besluit kan nemen als de scholen onderling niet tot overeenstemming kunnen komen.

Geldt de zorgplicht ook voor jongeren in een justitiële jeugdinrichting of gesloten jeugdzorg (jji of gji)?

Nee, voor deze jongeren geldt de zorgplicht niet. Hieronder leest u wat dit betekent voor de inschrijving na de plaatsing in de jji of gji.

Het onderwijs voor een jongere in een jji of gji wordt betaald door het Rijk en niet door een samenwerkingsverband. Wanneer het verblijf in de instelling eindigt, heeft de school geen zorgplicht.

Dat betekent dat de jongere meteen kan worden uitgeschreven. Het is daarbij wel van belang dat een zorgvuldige overdracht naar de nieuwe school wordt gewaarborgd. Daarom wordt geadviseerd dat al bij de plaatsing in een jji of gji de school verbonden aan de residentiële instelling direct contact zoekt met de school van herkomst of met het samenwerkingsverband waar de jongere woont. Zo kan worden voorkomen dat er een gat ontstaat tussen de uitschrijving uit een jji of gji en de inschrijving op een nieuwe school.

Is er een verklaring van het samenwerkingsverband nodig om een residentiële leerling te plaatsen op een (v)so-school?

Nee, er is geen toelaatbaarheidsverklaring nodig van het samenwerkingsverband. Leerlingen die vanuit de zorg worden geplaatst in een residentiële instelling mogen direct onderwijs volgen op de (v)so-school waar de instelling een samenwerkingsovereenkomst mee heeft. Dit is om te voorkomen dat leerlingen (lang) moeten wachten op een verklaring van het samenwerkingsverband voordat zij onderwijs kunnen gaan volgen.

Is de woonplaats het uitgangspunt wanneer bepaald wordt wie de tlv moet afgeven na plaatsing in geslotenheid?

Als na de plaatsing in geslotenheid inschrijving in het vso nodig is, moet dit traject zo snel mogelijk worden gestart. De ouders melden hun kind aan bij de vso-school van hun voorkeur. Omdat het Rijk de vso-plaatsing in de instelling betaalt, is er geen verwijzende school. Dat betekent dat de woonplaats van de jongere, op basis van de aanmelding door de ouders, uitgangspunt is voor de bepaling wie de tlv moet afgeven (en de vso-plaatsing moet betalen).

Moeten ouders de aanvraag van een toelaatbaarheidsverklaring verplicht ondertekenen?

Het is niet wettelijk verplicht dat ouders de tlv-aanvraag ondertekenen. Sommige scholen en samenwerkingsverbanden vragen dit wel van ouders. Dit is hun eigen beleid. Het uitgangspunt is wel dat de school met ouders overlegt als de ontwikkeling van een kind stagneert en zij een tlv aan wil gaan vragen. Het is tenslotte van belang dat ouders weten wat een eventuele verwijzing naar het speciaal (basis)onderwijs betekent.

De rugzakken voor leerlingen die via de zogenoemde Rutte-regeling deelnemen aan het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) verdwijnen bij de invoering van passend onderwijs. Wat gebeurt er met de extra ondersteuning en begeleiding van deze leerlingen?

De middelen hiervoor zijn toegevoegd aan het budget voor zware ondersteuning van het samenwerkingsverband vo. Voor leerlingen die via uitbesteding (de Rutte-regeling) een vavo-opleiding volgen bij een regionaal opleidingencentrum (roc) blijft de vo-school verantwoordelijk. Over de eventuele extra ondersteuning en begeleiding van die leerlingen moet de vo-school (financiële) afspraken maken met het roc.

Zijn er ook middelen beschikbaar voor vavo-studenten met een extra ondersteuningsbehoefte?

Vanaf 1 januari 2015 is een deel van het vavo-budget vrijgemaakt voor extra ondersteuning en begeleiding van vavo-studenten met een extra ondersteuningsbehoefte die ouder dan 18 jaar zijn. De vo-school blijft verantwoordelijk voor studenten die via uitbesteding (de Rutte-regeling) een vavo-opleiding volgen bij een roc. Dit geldt ook voor leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs die via de symbioseregeling deelnemen aan het vavo.

Vallen asielzoekers ook onder passend onderwijs?

Het lesgeven aan asielzoekers valt in zijn algemeenheid niet onder passend onderwijs. Dit geldt ook voor de taalachterstand die deze leerlingen hebben. Het onderwijs aan asielzoekers is dus in eerste instantie de verantwoordelijkheid van reguliere scholen. Soms hebben individuele asielzoekers echter wél extra ondersteuning nodig, vergelijkbaar met die van de andere leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. In dat geval kunnen de scholen een beroep doen op de middelen van het samenwerkingsverband.

Er zijn samenwerkingsverbanden waar door de besturen afspraken worden gemaakt over het onderwijs aan asielzoekers en nieuwkomers, bijvoorbeeld door een of meerdere scholen aan te wijzen waar deze leerlingen worden opgevangen. Op deze manier kan men de expertise bundelen en beter gebruikmaken van de beschikbare faciliteitenregelingen. OCW wil deze regionale samenwerking bevorderen door o.a. goede voorbeelden via www.lowan.nl te gaan verspreiden.

 

Terug naar het overzicht